مرتضى راوندى

46

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

اشاعه اسلام و فرهنگ ايرانى در هند سلسلهء امپراتوران مسلمان هند كه از 932 ه . ق تا 1274 ه . ق در آن سرزمين فرمانروايى كرده‌اند ، در اشاعهء اسلام و فرهنگ ايرانى در آن كشور نقش مهمّى داشتند . مؤسس اين سلسله ظهير الدّين محمّد بابر بود كه در شعبان 932 ه . ق در هند به تأسيس دولت پرداخت و پس از او پسرش همايون پادشاه و سپس اكبر شاه پسر همايون به سلطنت رسيدند ، و بعد از اكبر ، سلاطين ديگرى از اين سلسله در هند سلطنت كردند . در بين امپراتوران اين سلسله اكبر شاه و جهانگير و اورنگ زيب شهرت بيشترى دارند ؛ و بعد از اورنگ ، دولت اخلاف او به سبب عياشى و سستى آنها به ضعف گراييد . اهميّت سلسلهء صفويّه در استقرار دولت ملّى ايران : سلسلهء صفويّه كه از حدود 905 تا 1135 ه . ق به‌طور مستمر در ايران سلطنت كرده‌اند ، مؤسّس و موجد دولت ملّى ، و وحدت و استقلال قومى ايران به‌شمار مىروند « و اين وحدت و استقلال را براساس مذهب شيعه نهاده‌اند . » نقش تشيّع در تأمين استقلال ايران سلسلهء صفويّه در موقعى در ايران رو به رشد نهاد كه دولت عثمانى در اوج قدرت بود و توسعهء روزافزون قلمرو عثمانيها در مغرب ايران و تجاوز ازبكان به خراسان ، ايران را با خطر تجزيه و تقسيم آن بين تركان عثمانى و ازبكان مواجه ساخته بود . صفوّيه تحت لواى مذهب شيعه ، اين خطر را از بين بردند و استقلال و وحدت ايران را واقعيّت بخشيدند . عكس العمل اهتمام و اصرار شديد نخستين پادشاهان صفوى در تحميل مذهب شيعه بر ايرانيان ، دشمنى شديد اهل تسنّن با دولت صفوى بود كه بارزترين اثر آن ، جنگهاى ايران و عثمانى است كه تقريبا در تمام دورهء سلطنت صفويّه ادامه داشت . اين ادعا را كه ايرانيان از دورهء صفويّه به صورت ملّت واحد درآمده‌اند ، بعضى منكرند . درهرحال اين مطلب را مىتوان قبول كرد كه اساس وحدتى كه ايران مدّت چهار قرن است از آن برخوردار است ، از دورهء صفويّه است و شاه عبّاس كبير از بزرگترين بنيان‌گذاران آن مىباشد . مىتوان گفت كه در گذشته در دنياى اسلام مذهب با جنبه‌هاى مختلف خود جايگزين مليّت بود ؛ البته در گذشته ( چنان كه گفتيم ) سلسله‌هاى شيعى مذهب ديگرى نيز در ايران وجود داشته است ، اما سياست قاطعى كه صفويّه در قبولاندن مذهب تشيّع به